ന്യൂഡൽഹി : നരേന്ദ്ര മോദി സർക്കാരിൻ്റെ ഏറ്റവും പ്രമുഖ പദ്ധതികളിലൊന്നായ ‘നമാമി ഗംഗ’ മുടന്തുന്നു. നടത്തിപ്പിലെ വീഴ്ചകൾ തന്നെ മുഖ്യകാരണം.
പവിത്രമായി കരുതുന്ന ഗംഗാനദിയെ മാലിന്യമുക്തമാക്കാനും വീണ്ടെടുക്കാനുമായിട്ടാണ് നമാമി ഗംഗ പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. തുടക്കത്തിൽ 20,000 കോടി രൂപ വകയിരുത്തിയ പദ്ധതിക്ക് പിന്നീട് കൂടുതൽ തുകയും സമയപരിധിയും അനുവദിക്കുകയുണ്ടായി.
എന്നാൽ വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുമ്പോൾ പദ്ധതിയുടെ പുരോഗതിയും നിലവിലെ അവസ്ഥയും പരിശോധിച്ചാൽ നേട്ടങ്ങളും വലിയ വെല്ലുവിളികളും ഒരുപോലെ നിഴലിക്കുന്നതായി കാണാം.
സാങ്കേതികമായും അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന്‍റെ കാര്യത്തിലും പദ്ധതി വൻ മുന്നേറ്റം ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കേന്ദ്ര ജൽ ശക്തി മന്ത്രാലയത്തിന്റെയും നാഷണൽ മിഷൻ ഫോർ ക്ലീൻ ഗംഗയുടെയും കണക്കുകൾ പ്രകാരം നദിയോരം ശുചീകരിക്കുന്നതിനായി നൂറുകണക്കിന് പദ്ധതികളാണ് ആവിഷ്കരിച്ചത്.
അഴുക്കുചാൽ മാലിന്യങ്ങൾ നദിയിലേക്ക് നേരിട്ട് ഒഴുകുന്നത് തടയാൻ വൻതോതിൽ ശുദ്ധീകരണ ശാലകൾ
സ്ഥാപിച്ചു. നിരവധി ഘാട്ടുകളും സ്മശാനങ്ങളും നവീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. നദിയുടെ ഇരുകരകളിലും മരങ്ങൾ വെച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്ന വനവൽക്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങളും ഡോൾഫിനുകൾ അടക്കമുള്ള അപൂർവ്വ ജലജീവികളുടെ സംരക്ഷണവും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നടന്നു.
എന്നാൽ ഈ നേട്ടങ്ങൾക്കിടയിലും പദ്ധതി ഇനിയും ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിയിട്ടില്ലെന്നാണ് വിവിധ റിപ്പോർട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. നദിയിലെ വെള്ളത്തിന്‍റെ ഗുണനിലവാരം പ്രതീക്ഷിച്ചത്ര മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
കൺട്രോളർ ആൻഡ് ഓഡിറ്റർ ജനറൽ (സി.എ.ജി) സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടുകളിൽ പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിൽ ഗുരുതര വീഴ്ചകൾ സംഭവിച്ചതായി വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.
വകയിരുത്തിയ ഫണ്ട് പൂർണ്ണമായി വിനിയോഗിക്കാതിരിക്കുക, നിർമ്മിച്ച മാലിന്യ സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകളുടെ ശാസ്ത്രീയതയില്ലായ്മ, അവയുടെ മോശം പരിപാലനം എന്നിവ വലിയ പോരായ്മകളായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡ് തുടങ്ങിയ ചില മേഖലകളിൽ പദ്ധതി ഉദ്ദേശിച്ച ഫലം നൽകിയിട്ടില്ലെന്നും സി.എ.ജി വിലയിരുത്തി.
വ്യാവസായിക മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങളും ഗംഗയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നത് ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി തടയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. നഗരവൽക്കരണവും ജനസംഖ്യാ വർധനവും കാരണം ദിനംപ്രതി നദിയിലെത്തുന്ന മാലിന്യത്തിന്‍റെ അളവ് വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിലെ കാലതാമസവും പ്രാദേശിക ഭരണകൂടങ്ങളുടെ ഏകോപനമില്ലായ്മയും ഇതിൻ്റെ വേഗത കുറച്ചു.
ചുരുക്കത്തിൽ, പദ്ധതിയെ പൂർണ്ണ പരാജയമെന്ന് വിളിക്കാൻ കഴിയില്ല. മുൻകാലങ്ങളിലെ ഗംഗാ ശുചീകരണ ശ്രമങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കാനും നദിയിലെ മലിനീകരണം ഒരു പരിധിവരെ നിയന്ത്രിക്കാനും നമാമി ഗംഗയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
എന്നാൽ പ്രഖ്യാപിച്ച സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ ഗംഗയെ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തതും കോടിക്കണക്കിന് രൂപ ചെലവഴിച്ചിട്ടും വെള്ളം കുടിക്കാൻ ഉതകുന്ന രീതിയിൽ മാറാതെയുമുള്ള അവസ്ഥ പദ്ധതിയുടെ പൂർണ്ണ വിജയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. കൃത്യമായ നിരീക്ഷണവും തദ്ദേശീയരുടെ പങ്കാളിത്തവും മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിൽ കൂടുതൽ ജാഗ്രതയും പുലർത്തിയാൽ മാത്രമേ പദ്ധതിയുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കാനാകൂ.
നമാമി ഗംഗ പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിലും പരിപാലനത്തിലും ഉണ്ടാകാനിടയുള്ള പോരായ്മകൾ പരിഹരിക്കാനും മാലിന്യ സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകളുടെ പ്രവർത്തനം കുറ്റമറ്റതാക്കാനുമാണ് സർക്കാർ ‘വൺ സിറ്റി, വൺ ഓപ്പറേറ്റർ’ അഥവാ ‘ഒരു നഗരം, ഒരു നടത്തിപ്പുകാരൻ’ എന്ന ആശയം നടപ്പിലാക്കിയത്.
മുമ്പ് പല നഗരങ്ങളിലും അഴുക്കുചാൽ ശൃംഖലകളുടെ നിർമ്മാണം, സീവേജ് ട്രീറ്റ്‌മെന്റ് പ്ലാന്റുകളുടെ പ്രവർത്തനം, പമ്പ് ഹൗസുകളുടെ പരിപാലനം എന്നിവ വെവ്വേറെ ഏജൻസികളോ കരാറുകാരോ ആയിരുന്നു നടത്തിയിരുന്നത്. ഇതിൽ ഏകോപനമില്ലായ്മ മൂലം ഏതെങ്കിലും ഒരു ഭാഗത്ത് തകരാർ സംഭവിച്ചാൽ മുഴുവൻ സംവിധാനവും സ്തംഭിക്കുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു.
ഈ പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരമായാണ് ഒരു നഗരത്തിലെ മുഴുവൻ മലിനജല സംസ്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തം ഒറ്റ ഏജൻസിക്ക് നൽകുന്ന ഈ പുതിയ മാതൃക കൊണ്ടുവന്നത്.ഈ മാതൃകയിലൂടെ ഒരു നഗരത്തിലെ നിലവിലുള്ള പ്ലാന്റുകളുടെ നവീകരണം, പുതിയവയുടെ നിർമ്മാണം, അഴുക്കുചാൽ ശൃംഖലയുടെ പരിപാലനം, ദീർഘകാലത്തേക്കുള്ള നടത്തിപ്പ് എന്നിവയെല്ലാം ഒരേ കമ്പനി തന്നെ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
പ്ലാൻ്റുകൾ കൃത്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തേണ്ട പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്തം ഈ ഓപ്പറേറ്റർക്കാണ്. പ്രവർത്തനത്തിലെ കാലതാമസവും പരസ്പരം പഴിചാരുന്ന പ്രവണതയും ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. കൂടാതെ, പദ്ധതിയുടെ ദീർഘകാല പ്രവർത്തനക്ഷമത ഉറപ്പാക്കാനും സംവിധാനമുണ്ട്.
ഇതിലൂടെ നിർമ്മാണച്ചെലവിൻ്റെ ഒരു ഭാഗം സർക്കാരും ബാക്കി തുക നിശ്ചിത കാലയളവിൽ പ്ലാന്‍റിന്‍റെ പ്രകടനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഘട്ടം ഘട്ടമായി ഓപ്പറേറ്റർക്ക് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്ലാന്‍റ് മികച്ച രീതിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചാൽ മാത്രമേ പൂർണ്ണമായ തുക ലഭിക്കൂ എന്നതിനാൽ കരാറുകാർ കൃത്യനിഷ്ഠ പാലിക്കാൻ ഇത് നിർബന്ധിതരാക്കുന്നു. ഈ സംവിധാനം ഗംഗാതീരത്തെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ മാലിന്യ സംസ്കരണം കൂടുതൽ വേഗത്തിലും കാര്യക്ഷമമായും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ സഹായിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് സർക്കാർ വൃത്തങ്ങൾ പറയുന്നു.
