ടെഹ്റാൻ : പശ്ചിമേഷ്യയിലെ കരുത്തുറ്റ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായും ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെ കാവൽക്കാരനായും മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ ഇറാനെ നയിച്ച ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ,നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നു.
അദ്ദേഹം പടുത്തുയർത്തിയ ആത്മീയവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ഭരണസംവിധാനം ലോകശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമാകുകയാണ്. ആധുനിക ഇറാൻ്റെ ചരിത്രത്തെയും ഗതിയെയും ഇത്രത്തോളം സ്വാധീനിച്ച മറ്റൊരു വ്യക്തിത്വം ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് തന്നെ പറയാം.
1989-ൽ ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിൻ്റെ സ്ഥാപകൻ ആയത്തുള്ള റൂഹുള്ള ഖൊമേനിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അധികാരമേറ്റ ഖമേനി, വെറുമൊരു ഭരണാധികാരി എന്നതിലുപരി രാജ്യത്തിൻ്റെ സർവ്വസൈന്യാധിപനും അന്തിമ നിയമദാതാവുമായി സ്വയം അടയാളപ്പെടുത്തി.
ഖൊമേനിയുടെ പിൻഗാമിയായി അധികാരത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഖമേനിക്ക് മറ്റ് മുതിർന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെ അത്രയും മതപരമായ പദവികൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, തൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ബുദ്ധിയിലൂടെയും സൈനിക വിഭാഗങ്ങളുമായുള്ള അടുത്ത ബന്ധത്തിലൂടെയും അദ്ദേഹം ഇറാൻ്റെ അനിഷേധ്യനായ ‘റഹ്ബർ’ അഥവാ പരമോന്നത നേതാവായി വളർന്നു.
ഇറാൻ്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തനിക്ക് തികഞ്ഞ വിശ്വസ്തത പുലർത്തുന്ന ഒരു ദൈവാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയാണ് അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. ഈ വ്യവസ്ഥയിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രസിഡൻ്റും പാർലമെന്റും ഉണ്ടെങ്കിലും, യഥാർത്ഥ അധികാരം ഖമേനിയിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നു.
സൈന്യത്തെയും ജുഡീഷ്യറിയെയും മാധ്യമങ്ങളെയും തൻ്റെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച്, ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സ് എന്ന സൈനിക വിഭാഗത്തെ അദ്ദേഹം തൻ്റെ ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ നട്ടെല്ലായി മാറ്റി. രാജ്യത്തിനകത്തെ വിപ്ലവ വിരുദ്ധ നീക്കങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനും വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ ഇറാൻ്റെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഈ സൈനിക വ്യൂഹത്തെ അദ്ദേഹം തന്ത്രപരമായി ഉപയോഗിച്ചു.
ഖമേനിയുടെ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇറാൻ ഒരു പ്രാദേശിക വൻശക്തിയായി ഉയർന്നത്. അമേരിക്കയെയും സഖ്യരാജ്യങ്ങളെയും ‘മഹാ പിശാച്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തൻ്റെ വിദേശനയം രൂപപ്പെടുത്തി. ലബനനിലെ ഹിസ്ബുള്ള, ഗാസയിലെ ഹമാസ്, യെമനിലെ ഹൂതികൾ തുടങ്ങിയ സായുധ ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നതിലൂടെ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ഇറാൻ്റെ സ്വാധീനവലയം അദ്ദേഹം വിപുലീകരിച്ചു.
ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യ ഇറാൻ്റെ പരമാധികാരത്തിന്റെ അടയാളമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച അദ്ദേഹം, കടുത്ത അന്താരാഷ്ട്ര ഉപരോധങ്ങൾക്കിടയിലും ആ പദ്ധതിയുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ചർച്ചകളിലും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടാണ് അദ്ദേഹം എപ്പോഴും സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.
എന്നിരുന്നാലും, ഖമേനിയുടെ ദീർഘകാല ഭരണത്തിനിടയിൽ രാജ്യം നിരവധി ആഭ്യന്തര വെല്ലുവിളികളും നേരിട്ടു. സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങളും അഴിമതിയും മൂലം ജനജീവിതം ദുസ്സഹമായപ്പോൾ പലതവണ വലിയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. 2009-ലെ ഹരിത വിപ്ലവം മുതൽ അടുത്ത കാലത്തുണ്ടായ ഹിജാബ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ വരെ ഖമേനിയുടെ ഭരണകൂടത്തെ പിടിച്ചുകുലുക്കി.
എന്നാൽ, തനിക്ക് വിധേയരായ സുരക്ഷാ സേനയെ ഉപയോഗിച്ച് അതിനെയെല്ലാം അതിശക്തമായി അദ്ദേഹം നേരിട്ടു. വിമർശനങ്ങളെയോ വിയോജിപ്പുകളെയോ വകവയ്ക്കാതെ തൻ്റെ ആത്മീയ ദർശനത്തിനനുസരിച്ചുള്ള ഒരു ഇസ്ലാമിക ഭരണക്രമം നിലനിർത്താനാണ് അദ്ദേഹം എന്നും ആഗ്രഹിച്ചത്.
ഖമേനിയുടെ വധം ഇറാനെയും പശ്ചിമേഷ്യയെയും വലിയൊരു അനിശ്ചിതത്വത്തിലേക്കാണ് തള്ളിവിടുന്നത്. പിൻഗാമിയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളും, രാജ്യത്തെ സൈനിക വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള അധികാര വടംവലികളും വരും ദിവസങ്ങളിൽ നിർണ്ണായകമാകും. നാലര പതിറ്റാണ്ട് മുൻപ് ഷാ ഭരണകൂടത്തെ താഴെയിറക്കി തുടങ്ങിയ വിപ്ലവത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയോ അതോ മാറ്റത്തിൻ്റെ പുതിയൊരധ്യായമോ ഇറാൻ്റെ ഭാവിയെ കാത്തിരിക്കുന്നത് എന്നത് ഇപ്പോൾ ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്ന ചോദ്യമാണ്. ഏതായാലും, ഇറാൻ്റെ തെരുവുകളിലും രാഷ്ട്രീയ ഇടനാഴികളിലും ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി പടുത്തുയർത്തിയ ഈ ഭരണവ്യവസ്ഥയുടെ മുദ്രകൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഇറാൻ്റെ ചരിത്രവും അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണഘടനയും മനസ്സിലാക്കുന്നത് ആധുനിക പശ്ചിമേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെ വിലയിരുത്താൻ അനിവാര്യമാണ്. 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം രൂപീകൃതമായ ഈ സംവിധാനം ലോകത്തെ മറ്റ് ജനാധിപത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്.
ഇറാനിലെ ഭരണസംവിധാനം ‘വേലായത്ത്-ഇ ഫഖീഹ്’അഥവാ ഇസ്ലാമിക കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്റെ മേൽനോട്ടം എന്ന സിദ്ധാന്തത്തിലധിഷ്ഠിതമാണ്. ഇതിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു പരമോന്നത നേതാവ് ആണ്.പരമോന്നത നേതാവ് സൈന്യം, നീതിന്യായം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ഇദ്ദേഹത്തിനാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ വിദേശനയവും ആണവ നയവും തീരുമാനിക്കുന്നത് ഇദ്ദേഹമാണ്.
12 അംഗങ്ങളുള്ള ഗാർഡിയൻ കൗൺസിലിന് നിയമങ്ങൾ റദ്ദാക്കാനും സ്ഥാനാർത്ഥികളെ അയോഗ്യരാക്കാനും അധികാരമുണ്ട്. ഇതിലെ പകുതി അംഗങ്ങളെ പരമോന്നത നേതാവ് നേരിട്ട് നിയമിക്കുന്നു. പ്രസിഡന്റ്, ഭരണനിർവ്വഹണത്തിന്റെ തലവനാണെങ്കിലും, സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങളിൽ പ്രസിഡന്റിന് പരമോന്നത നേതാവിന്റെ അനുമതി വേണം. സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിലും ദൈനംദിന ഭരണത്തിലുമാണ് പ്രസിഡന്റ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.
പരമോന്നത നേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം വിലയിരുത്താനും അധികാരമുള്ള മുതിർന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെ സമിതിയുണ്ട്. അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെർട്സ് എന്നാണ് അതിൻ്റെ പേര്.
1953-ൽ അമേരിക്കയുടെയും ബ്രിട്ടന്റെയും പിന്തുണയോടെ നടന്ന അട്ടിമറിയിലൂടെ മുഹമ്മദ് മുസാദ്ദിഖിൻ്റെ ജനാധിപത്യ സർക്കാരിനെ പുറത്താക്കി ഷാ മുഹമ്മദ് റേസ പഹ്ലവി അധികാരം ഉറപ്പിച്ചു. ഷായുടെ പാശ്ചാത്യവൽക്കരണവും അടിച്ചമർത്തൽ ഭരണവും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ പ്രതിഷേധമുണ്ടാക്കി. ഇത് 1979-ൽ ആയത്തുള്ള ഖൊമേനിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിപ്ലവത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.
ഖൊമേനിയുടെ മരണശേഷം 1989-ലാണ് അലി ഖമേനി അധികാരമേൽക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇറാൻ ഒട്ടേറെ വെല്ലുവിളികൾ നേരിട്ടു.ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധാനന്തര പുനർനിർമ്മാണം ആയിരുന്നു അതിൽ പ്രധാനം.എട്ടു വർഷം നീണ്ട യുദ്ധത്തിന് ശേഷം തകർന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നതായിരുന്നു ആദ്യ ദൗത്യം.
പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ കടുത്ത എതിർപ്പിനിടയിലും ഇറാൻ തങ്ങളുടെ ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചു. ഇത് രാജ്യത്തിന് മേൽ കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താൻ കാരണമായി.
ഇറാഖ്, സിറിയ, ലബനൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്വാധീനമുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു ‘ഷിയാ ക്രസന്റ്’ രൂപീകരിക്കാൻ ഖമേനിക്ക് സാധിച്ചത് ഒരു നേട്ടമായി വിലയിരുത്തുന്നുണ്ട്.
എന്നാൽ ഇന്ന് ഇറാൻ ഒരു നിർണ്ണായക ഘട്ടത്തിലാണ്. ഖമേനിക്ക് ശേഷം ആര് എന്ന ചോദ്യം രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തും സജീവമാണ്. നിലവിലെ ഭരണസംവിധാനം നിരവധി പ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നുണ്ട്.
ഉപരോധങ്ങൾ മൂലം ഇറാന്റെ കറൻസിയായ ‘റിയാൽ’ വലിയ മൂല്യത്തകർച്ച നേരിടുന്നു. ഇത് സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതം ദുസ്സഹമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
ഇറാൻ്റെ പുതിയ തലമുറ, പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കൾ, കടുത്ത മതനിയമങ്ങളിൽ നിന്നും ഭരണകൂട നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വാതന്ത്ര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’സ്ത്രീ, ജീവിതം, സ്വാതന്ത്ര്യം’ എന്ന മുദ്രാവാക്യമുയർത്തി നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഇതിന്റെ സൂചനയാണ്.
ഭരണകൂടത്തിനുള്ളിൽ ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിൻ്റെ സ്വാധീനം വളരെയധികം വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയത്തിലും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലും ഇവർക്ക് നിർണ്ണായക പങ്കുണ്ട്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഖമേനി പടുത്തുയർത്തിയ ഈ ദൃഢമായ വ്യവസ്ഥിതി മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറാകുമോ അതോ കൂടുതൽ കർക്കശമായ നിലപാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമോ എന്നതാണ് ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്നത്.
